Category Archives: ऐतिहासिक वास्तू पुरावे

निसर्ग सौंदर्याने नटलेले उंब्रज गाव.

निसर्ग सौंदर्याने नटलेले उंब्रज गाव.

हिंगणे दप्तर खंड तिसरा या भारत संशोधक मंडळाने जी बखर लिहीली त्या पुस्तकात ज्या गावच्या ऐतिहासिक मंदिराच्या खर्चाचा उल्लेख मिळतो ते मंदीर म्हणजे जुन्नर तालुक्यातील उब्रज गावचे महालक्ष्मी मंदिर. या गावचा ऐतिहासिक वारसा सुरू होतो ते येथील पुष्पावती व कुकडी नदीच्या संगमाने. येथील धरणात लुप्त झाले ते संगमेश्वराचे मंदिर. येथील ऐतिहासिक वारसा पाहता नवीन गावातील शनि व हनुमान मंदिराच्या समोर असलेली विरघळ लक्ष वेधते. गावकरी या वीरघळीचा उपयोग पाऊस पाडण्यासाठी करतात ऐकून नवल वाटले. ते कसे विचारले असता सांगतात, पुर्वी पासून जर दुष्काळी परिस्थिती उद्भवली की या मुर्तीला पालथे घातले की त्यावर एक वजन ठेवतात. पाऊस पडला की त्या ठेवलेल्या वजनाचा इतकी शेरणी वाटतात म्हणे. विशेष म्हणजे उब्रज गाव एकच होते परंतु येडगाव धरण बांधण्यात आले व येथील गावाचे विभाजन झाले व दोन ठिकाणी विस्तारीत झाले. म्हणून येथे उंब्रज 1 व 2 अशी गावे पहावयास मिळतात. परंतु आजही गावच्या खुना व येथील मंदिरे जशास तशी आहेत. येथील विर नावाचे दगडी शिल्प परीसरात लक्ष वेधून घेते. महालक्ष्मी मंदिर पेशवेकालीन असून खुप काही येथे अभ्यास करण्यासाठी गोष्टी पहावयास मिळतात.
याच गावातून पुर्व पट्यातील आणे व इतर 10 गावांना येथुनच पाईपलाईन द्वारा पाणी पुरवठा केला जातो. विशेष म्हणजे जुन्नर तालुक्यातील इतर चार धरणांचे पाणी या येडगाव धरणात आणले जाते. येथील परीसर पाहता आपण बाहेर देशात आहोत की काय असा भास होतो. या परीसरात विषयी जास्त काही लिहीता फक्त छायाचित्रेच येथील सुंदरता सांगून जातात. येथील मळगंगा मंदिराच्या आवारातील वडाचे झाड जवळपास 400 वर्ष जुने असुन आजही ते सुरक्षित आहे. जो एकदा या परिसरास भेट देईल तो निश्चितच वारंवार या परीसराच्या दर्शनास गेल्या शिवाय राहणार नाही. विविध पक्षी या परीसरात विहार करत असल्याने एक विशिष्ट संगिताची धुन पक्षांच्या वानितुन ऐकावयास मिळते.
येथील गद्य गळेचा इतिहास स्थानिकांकडून ऐकून नवलच वाटले. सांगतात जर पाठीची शिर भरली असेल तर या दगडावर झोपल्यावर व्यवस्थित होते व आराम मिळतो. याच गावाला लागुन येडगाव धरणभिंत लाभली असल्याने येथील परीसर नेहमीच हिरवाईचा शालू पांघरलेला दिसतो. संपूर्ण परीसरास उसाचे अच्छादन पहावयास मिळते.
या जुन्या उंब्रज गावचा एक पर्यटन म्हणून जर विकास केला गेला तर निश्चितच येथील तरूण व तरूणींना रोजगाराच्या हजारो संधी उपलब्ध होतील फक्त गरज आहे ती एक चांगल्या प्रकारच्या पर्यटन विकासीत आराखड्याची व गावकर्यांच्या सहभागाची. की ज्यांच्या माध्यमातून साकार होईल एक विकसीत पर्यटन स्थळ. या विकासासाठी मराठाबाणा फेम अशोकजी हांडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली ती भक्तभवन बांधून सुरूवात झाली आहेच.
या परिसराचा अभ्यास करण्याची संधी डाॅ.राहूल हांडे व महालक्ष्मी ट्रस्टच्या माध्यमातून प्राप्त झाली त्याबद्दल खुप खुप धन्यवाद. सर्व छायाचित्रे उंब्रज ग्रामस्थांना समर्पित करतो कारण तो आपला अनमोल ठेवा आहे.
आमचे इतर व्हिडिओ पाहण्यासाठी युट्यूब चायनल subscribe करायला विसरू नका.)

लेखक/ छायाचित्र :-
श्री.खरमाळे रमेश ( शिवनेरी भुषण)
वनरक्षक जुन्नर
(माजी सैनिक खोडद) 
मो.नं. 8390008370 
उपाध्यक्ष -“शिवाजी ट्रेल”
संचालक – माजी सैनिक संघ जुन्नर तालुका 
फेसबुक पेज- निसर्ग रम्य जुन्नर तालुका .+

 

 

जुन्नर तालुक्यातील भोरवाडीची पेशवेकालीन अप्रतीम बारव

जुन्नर तालुक्यातील भोरवाडीची पेशवेकालीन अप्रतीम बारव.
आज श्री.रामनवमी उत्सव देशात विविध ठिकाणी साजरा करण्यात आला. याच दिवशी जुन्नर तालुक्यातील माझ्या खोडद गावचे ग्रामदैवत माता जगदंबा यात्रोत्सव असल्याने मी खोडद गावलाच होतो. वर्षातून एकदा सर्व मित्रमंडळीना एकत्र भेटण्याची नामी संधी म्हणजे ग्रामीण यात्रोत्सवच. गावातील इतरत्र नोकरी कामधंदा करणारे मित्र या दिवशी हमखास येणार व भुतकाळातील घडलेल्या घटनांना पुन्हा एकदा उजाळा याच माध्यमातून मिळत असतो.
श्री. राम जन्मोत्सव मोठ्या थाटामाटात पार पडला व आम्ही मित्र मंडळी नारायणगड पायथ्याशी असलेल्या भुयाराच्या शोधात निघालो मित्र सुभाष कुचिक, राजकुमार डोंगरे, मी व सोबतीला भाऊ कुचिक होतो. राजकुमारच्या घरी सरबत घेऊन निघालो. वाटेत सुभाष ने भोरवाडीची पेशवेकालीन अप्रतीम बारव पाहून जाऊया बोलला. मग काय चारचाकी थेट तेथेच उभी राहिली जेथे बारव होती.
अडचणीत शिरलो. बारव अनेक टणटणीच्या झुडपांनी वेढलेली होती. आत मध्ये जाणे कठीणच होते. तीथे साफ सफाई करत आम्ही आत शिरलो. पुरातन मार्ग गाडलेला होता त्याची स्वच्छता करत करत जवळपास 30/35 पाय-याची स्वच्छता केली. दोन वेशि पार करून विहीरीत प्रवेश केला. लिंबाच्या वृक्षामुळे पश्चिम भिंतीची जवळपास सर्वच पडझड झालेली होती. परंतु प्रवेश करणारा मार्ग जवळपास तीस फुट खोल बांधत नेला असून दोन कमांनी विटांनी कमान आकार देऊन अप्रतिम साकार केल्या आहेत.
जुन्नर तालुक्यातील एवढी सुरेख व सुंदर विहीर मला दुसरीकडे अद्याप पहावयास मिळाली नाही. मी वडगाव ग्रामस्थ बंधूंना विनंती करेल की या विहीरीच्या संवर्धनासाठी ठोस पावले उचलली जावीत व आपल्या गावाला लाभलेला हा ऐतिहासिक वारसा जगासमोर एक पर्यटनाला चालना म्हणुन पुढे यावा.
(आमचा YouTube चायनल लिंकवर क्लिक करा
https://goo.gl/3usx1G व
आमचे इतर व्हिडिओ पाहण्यासाठी युट्यूब चायनल subscribe करायला विसरू नका.)

लेखक/ छायाचित्र : श्री.खरमाळे रमेश ( शिवनेरी भुषण)
वनरक्षक जुन्नर
(माजी सैनिक खोडद) 
मो.नं. 8390008370 
उपाध्यक्ष -“शिवाजी ट्रेल”
संचालक – माजी सैनिक संघ जुन्नर तालुका 
फेसबुक पेज- निसर्ग रम्य जुन्नर तालुका .
विकसित अंड्राॅईड अॅप- निसर्ग रम्य जुन्नर तालुका अँड्रॉइड अँप डाऊनलोड करीता लिंक खालील प्रमाणे देत आहोत. त्यावर क्लिक करा.
https://play.google.com/store/apps/details…

ठाकुर द्वार मधुसुदन मंदिर जुन्नर एक आगळी वेगळी कथा. 

ठाकुर द्वार मधुसुदन मंदिर जुन्नर एक आगळी वेगळी कथा
बालाजींची येथील अप्रतिम मुर्ती 
मित्रांनो चार वर्षे झाली जुन्नरची भटकंती करतोय व दिसणारा ऐतिहासिक व नैसर्गिक वारसा “निसर्गरम्य जुन्नर तालुका ” या पेजच्या माध्यमातून कोणत्याही प्रकारची आर्थिक मदत न घेता वैयक्तिक जगासमोर आणण्याचा प्रयत्न करतोय. खरेतर कुटूंबाच्या सहकार्यामुळेच हे शक्य होतय. फक्त जुन्नर तालुक्यातच ऐतिहासिक वारस्याचे जाळे प्रचंड मोठे असून ते सध्या अस्तव्यस्त स्वरूपात आढळुन येते. ते पुन्हा पुर्ववत माहीतीच्या स्वरूपात विनता येईल का? यासाठी माझा नियमित प्रयत्न असतो. कधीकधी एकाच ठिकाणची माहिती घ्यायची झाली तर वीस वीस दिवस लागतात. कधी कधी तर स्थानिकांकडून मिळालेल्या माहितीने समाधान झाले नाही तर त्यासाठी विशेष तज्ञ व्यक्तींना त्रास देऊन माहिती घ्यावी लागते. अर्थात अशा तज्ञ व्यक्तिंचा अशिर्वाद नेहमीच पाठीवर असताना कोठे अडचण जाणवत नाही हे माझे मोठे भाग्यच. आज जी माहिती मिळाली ती कदाचित आपणास माहीत आहे की नाही हे सांगणे कठीण. परंतु जे काही ऐकले ते मात्र वाचताना आपल्या विचारांना कोड्यात टाकण्या सारखे निश्चितच आहे. मी तर अनेक वेळा विचार केला की हे खरोखरच सत्य असेल का? परंतु शक्यता नाकारता येत नाही हेच मला वाटले.
जुन्नर शहर एका भातखळ्या तलावाच्या किनारी व किल्ले शिवनेरीच्या दक्षिण पायथ्यालगत वसले होते. आजही त्याचे भक्कम पुरावे आपणास तेथे पहावयास मिळतात. मग प्रश्न असा पडतो की सर्वच गाव तेथून दुसरीकडे का गेले असावे? तीच कथा पुढे ऐकावयास मिळाली.
रोगराई व आकस्मिक मृत्यूचे तांडव या भातखळ्या ठिकाणी चालू झाले होते. संपूर्ण परिसर झाडाझुपांनी वेढलेला होता. जागेचा दोष म्हणून काही कुटूंबांनी येथून निघता पाय घेतला होता. जो तेथे राहील तो संकटाच्या भोव-यातच फिरत राहत असे. कुकडी माईचे पाणी येथे उपजिवीकेसाठी जवळ आहे म्हणून लोक (नविन सध्याचे जुन्नर) आहे येथेच झोपडय़ा करू लागले. एक एक करून सर्वजण तेथून नवीन जागी सध्याचे जुन्नर या ठिकाणी स्थलांतरित झाले. मग गावचा देव तेथे कसा राहणार म्हणून गावक-यांनी तो उचलून आणण्याचा प्रयत्न केला. म्हणे ती शिळा उचललीच नाही. अथक प्रयत्न केले सर्व व्यर्थ गेले. एकदिवस एका ठाकराच्या स्वप्नात “हा बालाजी” देव गेला व त्यास दृष्टांत दिला, की मला घेऊन जायचे असेल तर नंदी असलेल्या बैलगाडीत घेऊन जा. त्यावेळी फक्त दोनच व्यक्ती मला उचलतील व गाडीत ठेवतील. ती गाडी ज्या ठिकाणी थांबेल तेथेच माझे मंदिर बांधण्यात यावे.
त्या ठाकराने घडलेला प्रकार सर्व ग्रामस्थांना सांगितला. अगदी दृष्टांताप्रमाणेच सर्व काही केले. अगदी अलगतच दोन व्यक्तींनी ती मुर्ती उचलली व बैलगाडीत ठेवली व ती गाडी न हाकता बैले चालू लागली. व बैले आज मंदिर आहे त्या ठिकाणी थांबली. व त्याच ठिकाणी मंदिर बांधण्यात आले तो कालखंड होता दिडशे वर्षा पुर्वीचा. ठाकराला दृष्टांत दिला म्हणून मंदिराचे नाव ठाकुरद्वार मंदिर असे देण्यात आले. आहे की नाही कथा विचार करण्यासारखी?
आज जेव्हा मी मंदिर दर्शनासाठी गेलो तर मंदिराच्या दक्षिणेस सती मंदिर, विहिर व समाधी आहे. पश्चिमेस कल्याणपेठ लेंडीनाला आहे. पुर्वेस भास्कर घाट व स्मशान तर उत्तरेस कुकडी नदी. संपूर्ण परिसर शेतीने व हिरवाईचा शालू पांघरलेला आहे. सतीमंदिरांची रचना तर खास आकर्षित करते. येथील दक्षिणेला खोदलेली विहीर फक्त आणि फक्त देवस्नानासाठीच बांधली गेली असल्याचे समजले. यावर मोट किंवा कातडी चमड्याची वस्तू वापरणे बंदी होती. अनेक समाधीस्थळे ठिकठिकाणी विखुरलेली दिसतात. संपूर्ण परिसर सध्या विटभट्यांच्या विळख्याने व्यापलेला आहे. येथील मंदिराची रचना पेशवेकालीन ओळखली जाते व कातळातील मुर्तीची रचना ही मुर्तीकाराने जेंव्हा मुर्ती साकारायला घेतली तेंव्हा त्याच्या समोर इ.स.दुसऱ्या , तिसऱ्या शतकातील लेणीमधील पद्मपाणी यांच्या मुर्त्या नजरेसमोर ठेवून बनविली असावी. अशा मुर्त्या 16 व्या 17 व्या शतकातील भगवान बालाजी ,विष्णु ,केशव ,हरी ,,म्हणूनच महाराष्ट्रात अशा मुर्त्या ओळखल्या जातात अनेक जून्या मंदिरात ह्या पाहयला मिळतात.मुर्तीच्या खालच्या हातात चक्र आणी गदा स्पष्टपणे दिसत आहेत. हीच आठ फुटाची मुर्ती बुलढाणा जिल्हातील मेहकर येथे भव्य मंदिरात आहे. मित्रांनो कधी जुन्नर मध्ये असाल तर या मंदिरास धावती भेट द्यायला विसरू नका.
या माहीती साठी मला श्री.राजेंद्र दामोदर वैष्णव (पुजारी), आशोक भिकू डोके (वैष्णव साधू संप्रदाय शितलगिरी महाराज), लेखक – महेंद्र शेगावकर ,लेखक अशुतोष बापट व लेखक प्र.के घाणेकर सर यांचे शुभाशिर्वाद लाभले त्यांचा मी खुप खुप ऋणी आहे.
(आमचा YouTube चायनल लिंकवर क्लिक करा
https://goo.gl/3usx1G व
आमचे इतर व्हिडिओ पाहण्यासाठी युट्यूब चायनल subscribe करायला विसरू नका.)

लेखक/ छायाचित्र : श्री.खरमाळे रमेश ( शिवनेरी भुषण)
वनरक्षक जुन्नर
(माजी सैनिक खोडद) 
मो.नं. 8390008370 
उपाध्यक्ष -“शिवाजी ट्रेल”
संचालक – माजी सैनिक संघ जुन्नर तालुका 
फेसबुक पेज- निसर्ग रम्य जुन्नर तालुका .
विकसित अंड्राॅईड अॅप- निसर्ग रम्य जुन्नर तालुका अँड्रॉइड अँप डाऊनलोड करीता लिंक खालील प्रमाणे देत आहोत. त्यावर क्लिक करा.
https://play.google.com/store/apps/details…

 

 

जुन्नर तालुक्यातील पारूंडे गावातील राजा भरताचे दगडी शिल्प.

जुन्नर तालुक्यातील पारूंडे गावातील राजा भरताचे दगडी शिल्प.
भारत हे आपल्या देशाला नाव कोणत्या राजाच्या नावामुळे दिले गेले हे आपणास माहीत असेलच. तो राजा म्हणजे भरत. भरत राजांचा शौक आपणास ठाऊक आहे का? नसेल तर सांगतो की त्यांना सिंहाबरोबर खेळायला आवडत असे. त्यामुळे याबाबत पण त्यांची किर्ती जगभर पसरलेली होती. सिंहाबरोबर राजा भरताचे खेळताना दर्शविणारे हेच ते दगडीशिल्प आपणास जुन्नर तालुक्यात एकमेव पारूंडे गावातील ब्रम्हनाथाच्या मंदिरासमोर झाडाखाली पहावयास मिळते. कधी गेलात तर निश्चितच पहा. माझी पारूंडे ग्रामस्थांना विनंती असेल की या शिल्पाचा दर्जो लक्षात घेता. यास पवित्र जागेवर संवर्धित करून एक उच्च दर्जा व मानसन्मान मिळेल व उन, वारा व पाऊस यापासून त्याचे संरक्षण होईल अशा ठिकाणी जोपासण्यात यावे.
आमचा युट्यूब चायनल पाहण्यासाठी पुढील लिंकवर क्लिक करा
https://goo.gl/3usx1G
व युट्यूब चायनल subscribe करायला विसरू नका.

लेख/छायाचित्र श्री. खरमाळे रमेश गणपत
(माजी सैनिक खोडद)
8390008370
वनविभाग जुन्नर
“शिवाजी ट्रेल”
माजी सैनिक संघ जुन्नर.

शेवटचा श्वास घेत असलेल्या किल्ले शिवनेरीच्या लेण्या.

शेवटचा श्वास घेत असलेल्या किल्ले शिवनेरीच्या लेण्या.
अतिशय दुर्लक्षित या किल्ले शिवनेरीच्या असलेल्या लेण्या आपण कदाचित आज प्रथमच पाहत असाल यात शंकाच नाही. जवळपास 99% पर्यटक या लेण्यांचे लोकेशन सांगुही शकणार नाहीत. त्यामुळे अभ्यासक येथे पोहचणे शक्य नाहीत. परंतु या लेणी एवढ्या सोप्या ठिकाणी आहेत की येथे अगदी पंधरा मिनिटांतच पोहचता येते. या लेण्यांकडे जर या पाच वर्षांत लक्ष दिले गेले नाही तर येथील ऐतिहासिक सुंदरतेला निश्चितच आपणास मुकावे लागले.
श्री. शिवछत्रपती शिवाजी महाराज यांचा पदस्पर्शाने पावन असलेला किल्ला अर्थात किल्ले शिवनेरी व याच शिवनेरीचे अंग असलेल्या या लेण्या. यांचे संवर्धन करणे म्हणजे येथील इतिहास जीवंत ठेवणे आवश्यक आहे.
मित्रांनो ही पोस्ट जेवढे शक्य आहे तेवढी शेअर करा फक्त या लेण्यांना पुन्हा नवजीवन देण्यासाठी. कारण आपण फोटो पाहिले तर लक्षात येईल की या लेण्यांची एवढी दुरावस्था झालेली आहे की त्या अगदी शेवटचा श्वास घेतानाच अनुभव येतो.
श्री शिवछत्रपती शिवाजी महाराज की जय बोला व पोस्ट शेअर करा.
आमचा युट्यूब चायनल पाहण्यासाठी पुढील लिंकवर क्लिक करा
https://goo.gl/3usx1G
व युट्यूब चायनल subscribe करायला विसरू नका.

लेख/छायाचित्र श्री.रमेश गणपत खरमाळे
(माजी सैनिक खोडद)
8390008370
वनविभाग जुन्नर
“शिवाजी ट्रेल”
मा.सैनिक संघ जुन्नर.

अविस्मरणीय दौरा प्र के घाणेकर आणि आशुतोष बापट

अविस्मरणीय दौरा.
दोन दिवस दौऱ्यावर जाण्याचा योग मनोज सरांमुळे नुकताच जुळुन आला. हा दौरा जीवनातील विविध ठिकाणच्या पैलुंवर प्रकाश टाकणारा ठरणार होता. कारण सोबतीला म्हणण्यापेक्षा संगत लाभणार होती ती दोन दिग्गज लेखक – प्र. के घाणेकर सर आणि अशुतोष बापट सर यांची. जुन्नर तालुक्यातील विविधता त्यांना दाखविण्याची जबाबदारी माझ्याकडे असल्याने कमी वेळात भरपूर काही त्यांना दाखविणे हे ध्येय माझे होते परंतु हे दाखवत असताना त्यांच्या संपूर्ण ज्ञानाचे सिंतोडे कानी कसे पडतील हेही माझ्या सारख्या मानसाला खुप काही शिकवून जाणारे होते.
त्यांचा प्रवास पुण्यनगरीतुन सुरू झाला तो शिवजन्मभुमीपर्यंत. मी पण खुप अतुरतेने त्यांची वाट पाहत होतो. घरी नाष्टा करून निघू त्यांना फोनवर बोललो होतो. वेळ कमी आहे म्हणून सर बोलले फक्त चहा घेऊ व नाष्टा आपण कुठेतरी वनात करू असे बोलले. सर घरी पोहचले व चहा घेऊन आम्ही निघालो. प्रथम दर्शी त्यांना त्यांना जुन्नर तालुक्यातील अतिदुर्गम भागातील “बोलके दगड” पहायचे होते. सरांची या 70 वर्षे वयातील धडपड पाहून तर मी चकीतच झालो. प्रत्येक दगड वाजतो कसा ? हे ते स्वतः पाहत होते. येथील संगिताचा लाभ घेत आम्ही दुर्गवाडीतील माता दुर्गादेवी परिसरात पोहचलो. माता दुर्गेचे दर्शन घेत डोंगरावर चढायला सुरूवात केली. डोंगर माथ्यावरील वाजणा-या दगडांच्या सुरांचा आवाज घेत व हिरवाईने नटलेला परीसर न्याहाळत पुन्हा कोकणडा दर्शन घेत दुर्गवाडीतील जंगलात भोजणाचा अस्वाद घेतला. नंतर हातवीज गावाला भेट देत पुन्हा परतीला लागलो. शिंदे गावातील माता पार्वती व शंकर मुर्ती यांचा अभ्यास करत आपटाळे येथुन उद्ध्वस्त माणकेश्वर मंदिरास भेट दिली. पुढे नाणेघाट येथील भोरांड्याच्या दारातून खाली प्रवास सुरू केला तो नाणेघाट मार्गे वर येण्यासाठी परंतु आमचा बेत वाट न मिळाल्याने फसला व पुन्हा परतीला लागलो. आता पारूंडे वैष्णवधाम मंदिर पहायचे होते. तेथे पोहचलो. आरतीची तयारी झाली होती. तेथील दगडी शिल्पे सरांच्या तोंडून बोलत होती. प्रत्येक शिल्पाची विचार विविधता दोघे दिग्गज अगदी सहज सांगत होते. सोबतीला येथे सरपंच जयेश पुंडे होते.आरती दर्शन घेत PWD रेस्ट हाऊस मध्ये सरांची विश्रांतीची व्यवस्था केली होती तेथे पोहोचलो. घरीच मासवडीच्या जेवणाचा बेत आखला होता. मग फ्रेश होऊन आम्ही गप्पा गोष्टी मारत जेवणाला आरंभ केला. सोबतीला श्री विनायक खोत सर आले होते. दुसऱ्या दिवशी फिरतीचा कार्यक्रम जेवतानाच ठरला. सकाळी 6:30 निघायचे होते. जेवण आटपून थोड्या गप्पा गोष्टी मारत सर्वजण विश्रांतीला मार्गस्थ झाले.
दिवसभर थकल्यामुळे झोप लवकरच लागली. सकाळी लवकर उठून पुन्हा प्रवास सुरू केला. सुलेमान लेणी समुह, पाताळेश्वर, मानमोडी लेणी समुह या सर्वांचा अभ्यास करत चावंडला जायचे होते. सोबतीला खोत सर,विनायक साळुंके व संकेत साळुंके येणार होते. त्यांना जुन्नरमधुन घेऊन चावंडला निघालो. 1978 चा चावंड व आत्ताचा चावंड पाहताना घाणेकर सरांना खुप काही वेगळेपण जाणवले. दोघांनाही येथील हा चावंड वेगळ्याच रूपात दिसला. येथील सर्व काही वेगळेच आहे असे सर सांगत होते. तर बापट सर बोलत होते की चावंड हा पुर्वीचा किल्ला नसून खुप मोठे तीर्थक्षेत्र असावे असे सांगत होते. नंतर त्याचा वापर किल्ला म्हणून केला गेला असावा.
दुपारचे जेवण आता पाच वाचता घरी होणार होते. आम्ही परतीला लागलो होतो. परंतु चावंड या दोन दिग्गजांच्या मनात काही वेगळेच घर करून गेला होता. घरी पोहोचलो. हुलग्याच्या बनवलेल्या शिंगोळी जेवनाचा आस्वाद घेत सर पुन्हा पुन्यनगरीकडे रवाना झाले. सर बोलत होते. आज पाय चेपून घ्यायला हवेत तर बापट सरांना विनोदाने सांगत होते तुझा पण बोलुन बोलून घसा दुखत असेल तर संध्याकाळी झोपताना गळा चेपून घे रे बाबा….
हा दौरा माझ्यासाठी खरोखरच अविस्मरणीय होता. कारण खुप काही शिकायला मिळाले. सरांच्या माध्यमातून जुन्नरचा इतिहास पुस्तक रूपाने जगासमोर निश्चितच येईल यात शंकाच नाही.
आमचा युट्यूब चायनल पाहण्यासाठी पुढील लिंकवर क्लिक करा
https://goo.gl/3usx1G
व युट्यूब चायनल subscribe करायला विसरू नका.

लेख/छायाचित्र श्री.रमेश गणपत खरमाळे
(माजी सैनिक खोडद)
8390008370
वनविभाग जुन्नर
“शिवाजी ट्रेल”
माजी सैनिक संघ जुन्नर.



 

मानमोडी लेणी गटातील अंबा अंबिका लेणी समुह जुन्नर

मानमोडी लेणी गटातील अंबा अंबिका लेणी समुह जुन्नर

जुन्नर शहराच्या दक्षिणेला व खोरे वस्तीपासून अगदी हाकेच्या अंतरावर असलेल्या धामणखेल खंडोबा डोंगरात मोठा लेणीसमूह दिसतो तो म्हणजे “मानमोडी लेणी” समूह. हा समुह तीन भागात व्यापलेला असून पुर्वेकडील भागाला “#भिमाशंकर_लेणी” समुहाने ओळखले जाते. मध्यंतरी असलेला लेणी समूह “#अंबा_अंबिका_लेणी” समुहाने ओळखला जातो तर पश्चिमेला असलेल्या लेणी समुहास “#भुतलेणी” म्हणुन ओळखले जाते. या तीन गटांना मिळून #माणमोडी_लेणी म्हणुन संबोधण्यात येते. विशेष म्हणजे या सर्व लेण्यांची निर्मीती ही 2200 वर्षाची असून बौद्ध कालीन आहे. त्याच पैकी एक लेणी समुह म्हणजे #अंबा_अंबिका लेणी होय. येथील लेण्यांपैकी एका लेणीत अंदाजे इ.स.च्या ६ ते ८ व्या शतकात जैनांनी आपल्या देवता कोरलेल्या दिसतात. त्यात श्री पार्श्वनाथ आणि आंब्याच्या झाडाखाली बसलेल्या देवी अंबिकाचे अंकन केलेले दिसते.
येथीलच एका लेणी समुहात पुढे एका चैत्यगृहाचे पाषाण ढेसूळ लागल्याने काम अर्धवट राहिलेले आहे. व जवळच शेजारच्या दोन छोट्या लेण्यांच्या बाहेर ब्राह्मी लिपी मधील सुबक अक्षरे असलेला शिलालेख आहे. भृगुकच्छ अर्थात भडोच इथल्या ‘बुद्धमित्र आणि बुद्धरक्षित (बुधमितस आणि बुधरखितस) नावाच्या दोन भावांनी ह्या लेणीसाठी दान दिलेले आहे. त्यांच्या वडिलांचे नाव लिहायचे राहिले म्हणून ते मधल्या ओळीत छोट्या अक्षरात लिहिलेले आहे !!!
या लेणीचा संदर्भ काही महाभारतातील अंबा- आंबिकाशी जोडतात म्हणून त्यांचे नाव जोडले गेले असावे. त्यामुळे या ठिकाणी हिंदू, बौद्ध व जैन धर्मीय बांधवांचे दर्शनासाठी ऐक्य पहावयास मिळते.
हा संपूर्ण लेणी समूह पाहण्यासाठी एक तास पुरेसा ठरतो. पाण्याची एक बाटली सोबत ठेवावी. मध्यम चढाई असल्याने दमछाक होत नाही. सध्या परदेशी पर्यटकांना या लेण्या आकर्षित करत असून त्या महत्वपूर्ण माणल्या जात आहेत. येथे विशेष काळजी घ्यावी ती येथील असलेल्या मधमाशांपासूनच. अनेक पर्यटकांवर त्यांनी हल्ला चढविला आहे. त्यामुळे आपण विशेष काळजी घेणे गरजेचे आहे.
लेख लिहीताना काही चुका झाल्या असतील तर माझे स्वतःचे अपूरे ज्ञान म्हणून समजून घ्याल ही प्रार्थना. आपण माझ्या चुकांवर पांघरूण न घालता कमेंट्स मध्ये निश्चितच लिहा जेणेकरून सत्य वाचकां समोर राहील. धन्यवाद.
आमचा युट्यूब चायनल पाहण्यासाठी पुढील लिंकवर क्लिक करा
https://goo.gl/3usx1G
व युट्यूब चायनल subscribe करायला विसरू नका.

लेख/छायाचित्र श्री. रमेश गणपत खरमाळे
(माजी सैनिक खोडद)
8390008370
वनविभाग जुन्नर
“शिवाजी ट्रेल”
माजी सैनिक संघ जुन्नर.

सोनतीर्थ अर्थात कुकडी नदी उगमस्थान.

सोनतीर्थ अर्थात कुकडी नदी उगमस्थान.
(व्हिडीओच्या माध्यमातून हे दृष्य पहायचे असल्यास खालील लिंकवर क्लिक करा व आनंद घ्या.
https://www.youtube.com/channel/UCIYgK500Nl9uqNClaDckmUg)
अनेकदा आपण जुन्नर तालुक्यातील हेमाडपंती मंदिर #कुकडेश्वरास भेट दिलीच असेल. हे #कुकडेश्वर मंदिर कुकडी नदीच्या दक्षिण
किना-यावर सुंदर अशा आखिव व रेखिव दगडीशिल्पांच्या तोडीत बांधलेले आपणास पहावयास मिळते. विशेष म्हणजे नाशिकच्या त्रंबकेश्वरामंदिरापासून ते खेडच्या भिमाशंकर मंदिरापर्यंत पसरलेल्या अतिशय दुर्गम डोंगराळ भागातील बालाघाट रांगेत जवळपास अशी बारा महाराष्ट्रातील जोतीर्लिंगाची रचना नदी किनारी केलेली पहावयास मिळते. त्याच पैकी असलेले येथील कुकडी नदीच्या काठावरील कुकडेश्वर मंदिर आहे.
#जुन्नर -आपटाळे – चावंड – कुकडेश्वर असा येथे जवळपास 17 कि.मी प्रवास करून पोहचता येते. हे मंदिर भु- लगत असल्याने येथपर्यंत चारचाकी प्रवास करणे सहज शक्य आहे. हा परीसर चहूबाजूंनी डोंगरांनी वेढलेला असल्याने येथील सुंदरतेचे वर्णन कोणत्या शब्दात व्यक्त करावे हेच कळत नाही.
याच मंदिराच्या पश्चिमेस एक दक्षिणोत्तर पसरलेली एक डोंगर रांग निदर्शनास पडते. याच डोंगराच्या मध्यभागी आपणास कुकडी नदिचे उगमस्थान असून येथे पोहचण्यासाठी पुर – शिरोलीमध्ये गाडी पार्क करून चढण्याचा सोपा मार्ग मिळतो. पाण्याच्या बाटल्या सोबत घेऊन जाणे गरजेचे आहे कारण खुप दमछाक करणारी येथील जंगलवाट आहे. साधारण तासा भरात आपण येथे पोहचतो. जाताना निसर्गाच्या विविधतेचे दर्शन घडतेच. सध्या करवंदाच्या जाळ्या भरगोस फळांनी लगडलेल्या असून करवंदाच्या फुलांचा सुगंध संपूर्ण परिसरात दरवळलेला असल्याने आपणास चालताना तो गंध जाणवतो. विविध वृक्ष व वेलींणी हा परीसर व्याप्त असल्याने विविध पक्षी व प्राणी यांचा हा स्वर्गच आहे की काय असा भास होतो.
कातळकड्यात उंचीवर कोरलेली येथे लेणी असून यामध्ये बसण्यासाठी ओटे कोरलेले आहेत.दोन लहान मोठे शिवलिंग असून पश्चिम भिंतीवर कातळातच एक मुर्ती कोरलेली आहे. साधारण पाच बाय अडीच फुट लांबी व रूंदिची एक टाकी कोरलेली असून तीची खोली साधारण पाच फुट असावी. याच टाकीच्या पश्चिम व दक्षिण किना-यात डोंगरातुन पाण्याची सतत वाहत असलेली नैसर्गिक धार टाकीत पडते व ती पुढे खाली दरीत जाते. याच ठिकाणास सोनतीर्थ संबोधतात. ही सतत वाहणाऱ्या पाण्याची धार वर्षभर वाहत असल्याने कुकडी नदिचे उगमस्थान दर्शवित आहे. येथील दर्शन घेतल्यानंतर निसर्ग लावण्याचा अनुभव घेण्यासाठी आपणास खाली न उतरता आलेली वाट डोंगर माथ्यावर घेऊन जाते. आपल्याला थकवा जाणवत नसेल तर निश्चितच डोंगर माथ्यावरून ढाकोबा, किल्ले जिवधन, किल्ले चावंड, व-हाडी डोंगररांग, शंभू डोंगर, कुकडेश्वर मंदिर परीसर, माणिकडोह धरण, उच्छिलचा तलाव अशी अनेक निसर्गाने नटलेली दृश्य पहावयास मिळतात. परंतु यासाठी वेळ मात्र जास्त लागतो.
याठिकाणच्या सुंदर सोनतीर्थास कधी भेट द्यावयाची झालीच तर नक्कीच वरील माहिती आपणास उपयुक्त ठरेल अशी सदिच्छा व्यक्त करतो.
आमचा युट्यूब चायनल पाहण्यासाठी पुढील लिंकवर क्लिक करा
https://goo.gl/3usx1G
व युट्यूब चायनल subscribe करायला विसरू नका.

लेख/छायाचित्र श्री.  रमेश गणपत खरमाळे
(माजी सैनिक खोडद)
8390008370
वनविभाग जुन्नर
“शिवाजी ट्रेल”
माजी सैनिक संघ जुन्नर.

खिरेश्वरच्या जुन्नर दरवाजा मार्गे हरिश्चंद्रगड दर्शनासाठी जाताना काय पहाल.

जुन्नर तालुक्यातील हे भुयार कोठे पहायला मिळते सांगा पाहू.

जुन्नर तालुक्यातील हे भुयार कोठे पहायला मिळते सांगा पाहू.

मी याबाबतीत संपूर्ण माहिती देणार आहेच परंतु
जो कुणी प्रथम हे भुयार ओळखेल त्या पर्यटकाचा फेसबुक प्रोफाईल फोटो पेजवर अभिनंदन म्हणुन टाकण्यात येईल.
कमेंट्स मध्ये या भुयाराचे करेक्ट लोकेशन लेणी किंवा किल्यावर कोठे आहे ते सांगणे गरजेचे आहे. तसेच पोस्ट शेर करणे आवश्यक आहे.
छायाचित्रे :- श्री.खरमाळे रमेश
वनरक्षक जुन्नर
(माजी सैनिक खोडद)
मो.नं. 8390008370
“शिवाजी ट्रेल”
फेसबुक पेज- निसर्ग रम्य जुन्नर तालुका .