माळशेज घाटातील ऐतिहासिक वास्तूचा शोध.

ठाणेकरांना अभिमान वाटेल हे ऐकून.

माळशेज घाटातील ऐतिहासिक वास्तूचा शोध.

गेली तीन वर्षे मी माळशेज घाटचा इतिहास शोधतोय परंतु कुठल्याही प्रकारच्या ऐतिहासिक खुणा सापडत नव्हत्या. सर्व प्रथम जुन्नर तालुक्यातील माळशेजच्या दिसणार्‍या डोंगर माथा व तेथील घाटात उतरणीच्या पाऊलवाट व कडेकपारी शोधण्याचा प्रयत्न केला परंतु अपयशच हाती पडायचे. माळशेज घाट महामार्ग 222 वरील असलेल्या बोगद्या पासून ते उतरणीच्या भैरवगडापर्यंत कुठल्याही ऐतिहासिकतेच्या खुणा दिसून येत नव्हत्या. एकच नेहमी ऐकायला मिळायचे की श्री. छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या पदस्पर्शाने पावण झालेली खिंड मार्ग. हो हा इतिहास आपणास श्री. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या दुसर्‍या सुरतेच्या लुटीबाबत आठवण करून देतो. याच मार्गाने त्यांनी लुटीतील मानिकरत्ने घेऊन गेल्याबाबत सांगतात.
पुढे हा मार्ग वर चढल्यावर जुन्नर तालुक्यातील किल्ले सिंदोळाकडे पुर्वेस तर एक दक्षिणेकडे तळेरानच्या वसईवाडीतुन किल्ले निमगिरीकडे जातो. पुढे ही वाट निमगिरीतुन तिन ठिकाणी विभागली जाते पैकी उजवीकडे नाणेघाट, डावीकडे माणिकडोह तर समोर दक्षिणेस किल्ले चावंडकडे जाते. माणिकडोह वाटेत पुन्हा किल्ले हडसर व नंतर माणिकडोह येथील कुकडी नदित एका डोहात हे माणिकरत्ने त्यांनी शत्रु सैन्याचा सुगावा लागताच लपवून ठेवले म्हणुन आजही तो डोह माणिकडोह म्हणुन प्रसिद्ध आहे. एवढेच नाही तर येथे बांधलेल्या धरणालाही माणिकडोह नावानेच ओळखले जाते.
दुसरा माळशेज घाटातुन पुरातन मार्ग म्हणजे भोजदा-याची ओळख आहे. तर तिसरा मार्ग हा पदपावस्पर्श मार्ग ते शिनलोपच्या पुर्वेस असलेल्या माळशेज घाटातुन वर येणाऱा मार्ग होय गावकरी यास शिनलोपची खिंड असे म्हणतात. कारण या खिंडीतून एकाच वेळी एकच मनुष्य जाऊ शकतो. याच शिणलोपच्या खिंडीतुन उत्तरेकडे साधारण चारशे फुट उतरल्यावर एक पठार लागते. त्या पठारावरून उजवीकडे जाणारी पायवाट ही राईच्या खिंडीत उतरते व या खिंडीत असणारे पाणी हे बोगद्याजवळील मंदिरात पाईपलाईन द्वारे नेले आहे. असे तीन मार्ग जुन्नर तालुक्यात पाऊलवाटेच्या रूपात आपणास जायला मिळतात. आजही तळेराणचे ग्रामस्थ या पाऊलवाटेचा वापर मुंबई – कल्याणला जाण्यासाठी जवळची वाटत म्हणून वापरतात.
मी हे मार्ग व यांना खरोखरच काही पुरातन ऐतिहासिक वारसा आहे का हे शोधण्याचा गेली तीन वर्षे प्रयत्न करत होतो. आज जेव्हा ती वास्तु पाहीली तर माझ्या आनंदाला सिमाच राहीली नाही. चक्क सातवाहन काळात मी पोहचलो. नाणेघाटचा सातवाहन कालीन इतिहास आपणास माहितच असेल. त्याच कारविंगचे दोन कोरीव लेणी खुणा समोर होत्या. शेजारी ढासळलेला भाग असल्याने कदाचित तेथे असलेल्या लेण्या गाडल्या गेल्या असाव्यात अशी शंका वाटली. याबाबत कुठे काही लिहिले गेले आहे का याबाबत मी नेटवर खुप माहिती शोधण्याचा प्रयत्न केला परंतु तसे मला आढळून आले नाही.
दुसरी आनंदाची गोष्ट म्हणजे येथे तीन ते चार इंच लांबीचे आढळुन विविध आलेले मकडी (स्पायडर) किटक. ही एक मोठी मकडी संशोधकांना पर्वणीच ठरू शकते. मला जे निदर्शनास आले ते मी मांडण्याचा हा केलेला एक छोटासा प्रयत्न आहे. कदाचित सत्यता वेगळी असू शकते. परंतु जे काही दिसते आहे त्यामागचा मात्र इतिहास ठाणेकरांनी शोधायला हवा ही सदिच्छा. दिवस मावळतीकडे चाललेला असल्याने मी त्या ठिकाणाहून पुन्हा परतीला लागलो तो मनात आनंदाचे लाडू घेऊनच.शिनलोपच्या टाॅपवरून माळशेज घाटाचे चित्रण आमच्या या https://www.youtube.com/c/NisargramyaJunnarTaluka… youtube चायनलवर पहायला व चायनल सब्स्क्राईब करायला विसरू नका.

ठाणेकर ही पोस्ट जास्तीत जास्त अभिमानाने शेर करून ऐतिहासिक वारसा जगासमोर आणण्याचा प्रयत्न करतील ही सदिच्छा.
लेखक/छायाचित्रे : श्री.खरमाळे रमेश 
वनरक्षक जुन्नर
(माजी सैनिक खोडद) 
मो.नं. 8390008370 
“शिवाजी ट्रेल”
फेसबुक पेज- निसर्ग रम्य जुन्नर तालुका .